Części Zdania Sprawdzian 1 Gimnazjum

Hej uczniowie! Gotowi na sprawdzian z części zdania? Nie martwcie się! Razem to ogarniemy. Przygotowałem dla Was małą powtórkę, żeby wszystko było jasne i klarowne.

Podmiot (Subject)

Podmiot to wykonawca czynności w zdaniu. Odpowiada na pytania: Kto? Co? Często jest rzeczownikiem lub zaimkiem. Na przykład: Ola czyta książkę. "Ola" to podmiot, bo to ona wykonuje czynność czytania.

Podmiot może być domyślny. Oznacza to, że nie jest wprost wyrażony w zdaniu. Na przykład: "Lubię lody." Domyślnie "ja" lubię lody. Ważne jest, żeby umieć go rozpoznać. Czasem podmiot może być wyrażony w inny sposób, np. jako bezokolicznik: Czytanie książek jest ciekawe. W tym przypadku "czytanie" jest podmiotem.

Orzeczenie (Predicate)

Orzeczenie to to, co podmiot robi. Najczęściej jest to czasownik w formie osobowej. Odpowiada na pytania: Co robi? Co się z nim dzieje? Na przykład: Ola czyta książkę. "Czyta" to orzeczenie.

Orzeczenie może być imienne. Składa się wtedy z łącznika (np. być, stać się) i orzecznika (np. rzeczownik, przymiotnik). Na przykład: Ola jest uczennicą. "Jest uczennicą" to orzeczenie imienne. Pamiętajcie, że orzeczenie zawsze musi się zgadzać z podmiotem, co do liczby i rodzaju!

Przydawka (Attribute)

Przydawka określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: Jaki? Który? Czyj? Na przykład: Czerwony samochód. "Czerwony" to przydawka, bo opisuje samochód. Przydawka najczęściej jest przymiotnikiem, ale może nią być też rzeczownik, zaimek lub liczebnik.

Rozróżniamy różne rodzaje przydawek, np. przymiotna, rzeczowna, dopełniaczowa. Przydawka przymiotna to np. "wysoki chłopak". Przydawka rzeczowna to np. "okulary słoneczne". Zwróćcie na to uwagę przy analizie zdania. Najważniejsze to zapamiętać, że przydawka zawsze odnosi się do rzeczownika.

Dopełnienie (Object)

Dopełnienie to część zdania, która uzupełnia znaczenie orzeczenia. Odpowiada na pytania przypadków zależnych (kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? kim? czym?). Na przykład: Ola czyta książkę. "Książkę" to dopełnienie, bo to na nią skierowana jest czynność czytania.

Dopełnienie może być bliższe lub dalsze. Dopełnienie bliższe to takie, które można zamienić na mianownik. Np. "Widzę psa" (kogo? co?) - "Pies jest widziany". Dopełnienie dalsze nie da się tak zamienić. Np. "Daję kwiat mamie" (komu?). Dopełnienie jest bardzo ważne, bo bez niego zdanie może być niepełne.

Okolicznik (Adverbial Modifier)

Okolicznik określa czasownik (orzeczenie). Wskazuje na okoliczności wykonywania czynności. Odpowiada na pytania: Gdzie? Kiedy? Jak? Dlaczego? Po co? Z jakiego powodu? Na przykład: Ola czyta książkę w bibliotece. "W bibliotece" to okolicznik miejsca.

Mamy różne rodzaje okoliczników: miejsca, czasu, sposobu, przyczyny, celu i warunku. Np. "Pójdę spać jutro" (okolicznik czasu). "Szedł szybko" (okolicznik sposobu). Zwróć uwagę na pytania, na które odpowiadają poszczególne rodzaje okoliczników.

Podsumowanie

Pamiętajcie! Podmiot – kto? co? Orzeczenie – co robi? co się dzieje? Przydawka – jaki? który? czyj? Dopełnienie – przypadki zależne. Okolicznik – gdzie? kiedy? jak? dlaczego? Poćwiczcie analizę zdań. Powodzenia na sprawdzianie! Wierzę w Was!