Rodzaje Części Zdania Gimnazjum Sprawdzian

Poznajemy świat części zdania! To klucz do rozumienia budowy zdań. Nauczymy się je rozpoznawać. Dzięki temu analizowanie tekstów stanie się proste.

Podmiot

Podmiot to wykonawca czynności. Odpowiada na pytania: kto? co? Często jest rzeczownikiem. Może też być zaimkiem lub liczebnikiem. Przykład: Pies szczeka.

Podmiot może być wyrażony w różny sposób. Może być np. domyślny. Oznacza to, że go nie widzimy. Mówimy o nim w kontekście. Przykład: Poszedł do sklepu. (domyślny podmiot: on).

Orzeczenie

Orzeczenie to czynność podmiotu. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? Najczęściej jest czasownikiem. Przykład: Kot śpi. Może też być wyrażone imiennie: On jest lekarzem.

Orzeczenie imienne składa się z łącznika i orzecznika. Łącznik to forma czasownika "być", "stać się", "zostać". Orzecznik to rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek. Przykład: Ona jest mądra.

Przydawka

Przydawka określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: jaki? który? czyj? Może być przymiotnikiem, zaimkiem przymiotnym, liczebnikiem lub rzeczownikiem. Przykład: Duży dom, mój rower.

Rozróżniamy różne rodzaje przydawek. Przydawka przymiotna odpowiada na pytanie "jaki?". Przydawka dopełniaczowa odpowiada na pytanie "czyj?". Przydawka przyimkowa to rzeczownik z przyimkiem. Przykład: Dom z cegły.

Dopełnienie

Dopełnienie określa orzeczenie. Odpowiada na pytania przypadków zależnych (kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?). Może być rzeczownikiem, zaimkiem lub liczebnikiem. Przykład: Czytam książkę.

Dopełnienie bliższe to takie, które można zamienić na podmiot. Dopełnienie dalsze nie ma takiej możliwości. Przykład: Daję mamie kwiaty. (kwiaty - dopełnienie bliższe, mamie - dopełnienie dalsze).

Okolicznik

Okolicznik określa orzeczenie. Wskazuje na okoliczności, w jakich odbywa się czynność. Odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? mimo co? pod jakim warunkiem? Przykład: Idę do szkoły (okolicznik miejsca). Uczę się pilnie (okolicznik sposobu).

Wyróżniamy różne rodzaje okoliczników. Okolicznik czasu odpowiada na pytanie "kiedy?". Okolicznik przyczyny odpowiada na pytanie "dlaczego?". Okolicznik celu odpowiada na pytanie "po co?". Okolicznik sposobu odpowiada na pytanie "jak?".

Zapamiętaj te definicje i pytania pomocnicze. Z łatwością rozpoznasz części zdania. Powodzenia na sprawdzianie!