Słowotwórstwo Sprawdzian Dla 1 Gimnazjm Cke

Cześć! Przygotowujesz się do sprawdzianu z słowotwórstwa? Spokojnie, to wcale nie jest takie trudne, jak się wydaje! Postaram się wszystko wytłumaczyć krok po kroku. Skupimy się na najważniejszych rzeczach, które przydadzą Ci się na sprawdzianie CKE dla 1 gimnazjum.

Co to jest słowotwórstwo?

Słowotwórstwo to dział językoznawstwa. Zajmuje się tym, jak powstają nowe słowa. Czyli jak z jednego słowa robi się inne, pokrewne. Myśl o tym jak o budowaniu z klocków, gdzie poszczególne części (morfemy) łączą się, tworząc nową konstrukcję (słowo).

Podstawowe pojęcia: morfem, podstawa słowotwórcza, formant

Zacznijmy od podstaw. Morfem to najmniejsza, niepodzielna cząstka słowa, która ma znaczenie. Na przykład, w słowie "książka" masz morfem "książk-", który oznacza książkę. W słowie "domki" masz "dom-" oznaczający dom oraz "-ki" oznaczający liczbę mnogą i zdrobnienie.

Podstawa słowotwórcza to część wyrazu, od której tworzy się nowy wyraz. To taki trzon, rdzeń słowa. Na przykład, od słowa "dom" możemy utworzyć "domek", "domowy", "domownik". "Dom" jest tutaj podstawą słowotwórczą.

Formant to część słowa, która dodawana jest do podstawy słowotwórczej. Zmienia znaczenie słowa. To te "doklejki" na początku lub na końcu słowa. W słowie "domek", formantem jest "-ek". W słowie "przebudowa", formantem jest "prze-".

Rodzaje formantów

Formanty dzielimy na różne rodzaje, w zależności od tego, gdzie są umieszczone względem podstawy słowotwórczej. Mamy przedrostki (prefiksy), przyrostki (sufiksy), wrostki (interfiksy) i obrostki (circumfiksy).

Przedrostki stoją przed podstawą słowotwórczą. Na przykład "do-robić", "od-pisać", "za-płacić". Zmieniają one znaczenie słowa "robić", "pisać", "płacić".

Przyrostki stoją za podstawą słowotwórczą. Na przykład "książk-a", "dom-ek", "bieg-acz". Dzięki nim powstają nowe wyrazy o różnych znaczeniach.

Wrostki (interfiksy) to elementy łączące dwa słowa w jeden wyraz złożony. Często spotykamy je w nazwach miast, na przykład "Biało-gard".

Obrostki (circumfiksy) to połączenie przedrostka i przyrostka, które jednocześnie otaczają podstawę słowotwórczą. Są mniej popularne w języku polskim. Często można je spotkać w odmianach niektórych czasowników w języku niemieckim.

Sposoby tworzenia wyrazów

Najpopularniejsze sposoby tworzenia wyrazów to: przedrostkowe, przyrostkowe, złożenia, zrosty i skrótowce. Skupmy się na tych najczęściej spotykanych.

Tworzenie wyrazów za pomocą przedrostków: jak już wspominaliśmy, dodajemy przedrostek do istniejącego słowa. Na przykład: "robić" -> "dorobić", "pisać" -> "odpisać".

Tworzenie wyrazów za pomocą przyrostków: dodajemy przyrostek do istniejącego słowa. Na przykład: "uczyć" -> "uczniak", "grać" -> "grajek".

Złożenia: powstają przez połączenie dwóch lub więcej słów w jedno. Na przykład: "biały" + "orzeł" -> "Białystok", "para" + "wóz" -> "parowóz". Często łączone są wrostkiem.

Pamiętaj, że to tylko podstawy! Ćwicz na przykładach ze swojego podręcznika i z pewnością poradzisz sobie na sprawdzianie. Powodzenia!