Sprawdzian Z Biologi Klasa8 Genetyka

Genetyka to dział biologii zajmujący się dziedziczeniem i zmiennością organizmów. Mówiąc prościej, genetyka tłumaczy, dlaczego wyglądamy tak, jak wyglądamy i dlaczego dzieci są podobne do swoich rodziców.

Czym jest dziedziczenie?

Dziedziczenie to proces przekazywania cech z pokolenia na pokolenie. Te cechy mogą dotyczyć koloru oczu, wzrostu, a nawet skłonności do pewnych chorób. Wyobraź sobie, że twój tata ma kręcone włosy. To prawdopodobnie dlatego, że odziedziczyłeś gen kręconych włosów po nim.

Geny i DNA

Informacje o dziedziczeniu są zapisane w DNA (kwas deoksyrybonukleinowy). DNA znajduje się w każdej komórce naszego ciała. Można to sobie wyobrazić jako instrukcję obsługi dla naszego organizmu. Fragment DNA, który koduje konkretną cechę, nazywamy genem. Każdy gen ma swoje miejsce na chromosomie.

Chromosomy

Chromosomy to struktury w jądrze komórkowym, które zawierają DNA. Ludzie mają 23 pary chromosomów, czyli łącznie 46. Jedną kopię każdego chromosomu dziedziczymy od mamy, a drugą od taty. Na przykład, jeśli gen koloru oczu na jednym chromosomie koduje niebieski kolor, a na drugim brązowy, może się okazać, że będziemy mieć brązowe oczy (o tym, który gen "wygrywa" decyduje jego dominacja).

Allel i Genotyp

Allel to jedna z wersji genu. Na przykład, allel na kolor oczu może być niebieski (b) albo brązowy (B). Genotyp to zestaw alleli, które posiada dany organizm. Na przykład, genotyp na kolor oczu może być BB (dwa allele brązowe), Bb (jeden allel brązowy, jeden niebieski) albo bb (dwa allele niebieskie).

Fenotyp

Fenotyp to cechy, które możemy zaobserwować u danego organizmu. Na przykład, kolor oczu, wzrost, kolor włosów. Fenotyp zależy od genotypu, ale także od wpływu środowiska. Na przykład, nawet jeśli masz geny determinujące wysoki wzrost, niedożywienie w dzieciństwie może sprawić, że będziesz niższy, niż zakładały geny.

Dominacja i Recesywność

Niektóre allele są dominujące, a inne recesywne. Allel dominujący ujawnia się w fenotypie, nawet jeśli jest tylko jeden jego egzemplarz. Allel recesywny ujawnia się tylko wtedy, gdy organizm ma dwa jego egzemplarze. W przykładzie koloru oczu, allel brązowy (B) jest dominujący, a allel niebieski (b) recesywny. Dlatego osoba o genotypie Bb będzie miała brązowe oczy, mimo że ma też allel na niebieskie oczy.

Zmienność

Oprócz dziedziczenia, ważnym aspektem genetyki jest zmienność. Zmienność oznacza, że osobniki tego samego gatunku różnią się między sobą. Zmienność wynika z mutacji (zmian w DNA) oraz z rekombinacji genetycznej podczas rozmnażania płciowego. To dzięki zmienności organizmy mogą się ewoluować i dostosowywać do zmieniających się warunków środowiska.