Sprawdzian Z Feografi Dzial 1

Przygotowując się do sprawdzianu z geografii, dział pierwszy, skupimy się na podstawowych pojęciach i zjawiskach. Zrozumienie ich pozwoli na łatwiejsze przyswojenie kolejnych partii materiału. To fundament wiedzy geograficznej.

Ziemia jako planeta

Ziemia to trzecia planeta od Słońca w naszym Układzie Słonecznym. Ma kształt geoidy, czyli bryły zbliżonej do kuli, ale spłaszczonej na biegunach. Obraca się wokół własnej osi, co powoduje występowanie dnia i nocy. Wykonuje też ruch obiegowy wokół Słońca, co z kolei prowadzi do zmian pór roku.

Ruch obrotowy Ziemi trwa około 24 godzin. Dzielimy go na dzień i noc. Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Dlatego Słońce wschodzi na wschodzie, a zachodzi na zachodzie.

Ruch obiegowy Ziemi trwa około 365 dni i 6 godzin. Co cztery lata mamy rok przestępny. Dodatkowy dzień (29 lutego) wyrównuje różnicę wynikającą z tych 6 godzin. Nachylenie osi Ziemi względem płaszczyzny orbity powoduje, że pory roku zmieniają się w ciągu roku.

Układ współrzędnych geograficznych

Aby precyzyjnie określić położenie dowolnego punktu na Ziemi, używamy układu współrzędnych geograficznych. Składa się on z równoleżników i południków. Równoleżniki to okręgi biegnące równolegle do równika. Południki to linie łączące biegun północny z biegunem południowym.

Równoleżniki mierzymy w stopniach szerokości geograficznej. Równik to 0 stopni szerokości geograficznej. Na północ od równika mamy szerokość geograficzną północną (N), a na południe – szerokość geograficzną południową (S). Najważniejsze równoleżniki to: równik, zwrotnik Raka, zwrotnik Koziorożca, koło podbiegunowe północne i koło podbiegunowe południowe.

Południki mierzymy w stopniach długości geograficznej. Południk zerowy, zwany też południkiem Greenwich, ma 0 stopni długości geograficznej. Na wschód od południka Greenwich mamy długość geograficzną wschodnią (E), a na zachód – długość geograficzną zachodnią (W). Długość geograficzna waha się od 0° do 180° E oraz od 0° do 180° W.

Mapy

Mapa to graficzne przedstawienie powierzchni Ziemi lub jej fragmentu, na płaszczyźnie, w określonym zmniejszeniu. Ważnym elementem mapy jest skala, która określa stosunek odległości na mapie do odległości w terenie.

Rodzaje map: ze względu na skalę wyróżniamy mapy wielkoskalowe (np. plany miast), średnioskalowe i małoskalowe (np. mapy świata). Ze względu na treść wyróżniamy mapy ogólnogeograficzne (pokazują ogólny obraz terenu) i tematyczne (prezentują wybrane zagadnienia, np. mapy klimatyczne, mapy glebowe).

Znajomość mapy pozwala na orientację w terenie. Umiejętność czytania mapy to kluczowa kompetencja geograficzna. Umożliwia planowanie podróży i zrozumienie zależności przestrzennych.

Ruchy Ziemi i ich konsekwencje

Ruch obrotowy Ziemi powoduje występowanie dnia i nocy. Doba słoneczna trwa 24 godziny. Ponadto, ruch obrotowy wpływa na kierunek wiatrów i prądów morskich, co nazywamy efektem Coriolisa. Odchyla on wiatry i prądy na półkuli północnej w prawo, a na półkuli południowej w lewo.

Ruch obiegowy Ziemi i nachylenie osi ziemskiej powodują występowanie pór roku. W ciągu roku różne obszary Ziemi otrzymują różną ilość energii słonecznej. Kiedy na półkuli północnej jest lato, na półkuli południowej jest zima. Na równiku nie występują wyraźne pory roku.

Zrozumienie ruchów Ziemi i ich konsekwencji to podstawa do dalszej nauki geografii. Pozwala to na zrozumienie różnic klimatycznych i stref czasowych na świecie.