Sprawdzian Z Geografii Co To Jest Litosfera Rozpiętość Równoleżnikowa

Sprawdzian z geografii: Litosfera i rozpiętość równoleżnikowa – co to takiego? Bez obaw, zaraz wszystko stanie się jasne!

Czym jest litosfera?

Wyobraź sobie Ziemię jak ogromną cebulę. Ma różne warstwy. Litosfera to zewnętrzna, sztywna powłoka Ziemi. Składa się z:

• Skorupy ziemskiej: To ta cienka "skórka" na wierzchu, po której chodzimy! Dzieli się na skorupę kontynentalną (grubsza, pod lądami) i oceaniczną (cieńsza, pod oceanami).
• Górnej części płaszcza Ziemi: Fragment płaszcza, który łączy się ze skorupą, tworząc litosferę.

Litosfera nie jest jednolita. Jest popękana na mniejsze i większe kawałki zwane płytami litosferycznymi. Te płyty "pływają" po astenosferze, która jest bardziej plastyczna warstwą płaszcza. Ruchy tych płyt powodują trzęsienia ziemi, wulkanizm i powstawanie gór! Pamiętaj: Litosfera = Skorupa ziemska + Górna część płaszcza.

Przykład: Himalaje powstały, gdy dwie płyty litosferyczne zderzyły się ze sobą. Wyobraź sobie, jak dwie czekoladki się ściskają – masa między nimi wypychana jest do góry! To w uproszczeniu proces powstawania gór.

Co to jest rozpiętość równoleżnikowa?

Teraz przejdźmy do rozpiętości równoleżnikowej. Potrzebujemy do tego siatki geograficznej. Siatka geograficzna to system linii na mapie lub globusie, który pomaga określić położenie geograficzne.

Równoleżniki to linie biegnące wokół Ziemi równolegle do równika. Mierzą szerokość geograficzną. Równik ma szerokość 0°, biegun północny 90°N (północ), a biegun południowy 90°S (południe).

Rozpiętość równoleżnikowa to różnica pomiędzy skrajnymi szerokościami geograficznymi danego obszaru. Mówiąc prościej, to "odległość" obszaru od północy do południa mierzona w stopniach szerokości geograficznej.

Jak to obliczyć? Znajdujemy na mapie najbardziej wysunięty na północ punkt obszaru (np. 55°N) i najbardziej wysunięty na południe punkt (np. 49°N). Odejmujemy mniejszą wartość od większej: 55°N - 49°N = 6°. Zatem rozpiętość równoleżnikowa tego obszaru wynosi 6 stopni.

Przykład: Polska leży pomiędzy około 49°N a 55°N. Jej rozpiętość równoleżnikowa wynosi zatem około 6 stopni (55°N - 49°N = 6°). Pamiętaj, żeby zawsze uwzględniać kierunek! (N – północ, S – południe).

Dlaczego to jest ważne? Rozpiętość równoleżnikowa wpływa na klimat! Im większa rozpiętość, tym większe różnice temperatur i nasłonecznienia w obrębie danego obszaru. Kraje o dużej rozpiętości równoleżnikowej mogą mieć różne strefy klimatyczne.

Mam nadzieję, że teraz litosfera i rozpiętość równoleżnikowa nie mają już przed Tobą tajemnic!