Składnia Zdania Złożonego Sprawdzian Klasa 8

Zdanie złożone to zdanie, które składa się z co najmniej dwóch zdań pojedynczych. Inaczej mówiąc, ma więcej niż jedno orzeczenie.

Jak rozpoznać zdanie złożone?

Najprościej – policz orzeczenia. Orzeczenie to część zdania, która mówi, co robi podmiot. Zazwyczaj jest to czasownik w formie osobowej.

Przykład zdania pojedynczego: Ola czyta książkę. (jedno orzeczenie: czyta)

Przykład zdania złożonego: Ola czyta książkę, a Kasia słucha muzyki. (dwa orzeczenia: czyta, słucha)

Rodzaje zdań złożonych

Zdania złożone dzielimy na dwa główne rodzaje:

1. Zdania złożone współrzędnie – zdania połączone są na równych prawach. Można je rozdzielić na osobne zdania pojedyncze i zachowają one sens. Łączą je spójniki takie jak: i, oraz, ale, lecz, więc, dlatego, czyli, albo, bądź.

Przykład: Pojadę do kina i kupię popcorn. Możemy powiedzieć "Pojadę do kina." i "Kupię popcorn." Sens pozostaje.

2. Zdania złożone podrzędnie – jedno zdanie (zdanie nadrzędne) jest ważniejsze od drugiego (zdanie podrzędne). Zdanie podrzędne tłumaczy, uzupełnia lub wyjaśnia zdanie nadrzędne. Nie da się ich rozdzielić bez straty sensu.

Przykład: Pójdę na spacer, jeśli przestanie padać. Zdanie "Pójdę na spacer" jest nadrzędne. Zdanie "jeśli przestanie padać" jest podrzędne i mówi, kiedy pójdę na spacer.

Rodzaje zdań złożonych współrzędnie

W zdaniach złożonych współrzędnie wyróżniamy:

• łączne (spójniki: i, oraz, a, jak również) - Ola śpiewa i tańczy.
• rozłączne (spójniki: albo, lub, bądź, czy) - Pójdę do kina albo zostanę w domu.
• przeciwstawne (spójniki: ale, lecz, a, jednak, natomiast) - Chciałem kupić lody, ale nie miałem pieniędzy.
• wynikowe (spójniki: więc, dlatego, zatem, to też) - Byłem zmęczony, więc poszedłem spać.

Rodzaje zdań złożonych podrzędnie

Zdania złożone podrzędnie nazywamy w zależności od tego, jaką część zdania nadrzędnego zastępują. Na przykład: przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe, podmiotowe, orzecznikowe.

Przykład zdania podrzędnie dopełnieniowego: Wiem, że jutro będzie padać. (Zdanie "że jutro będzie padać" zastępuje dopełnienie "co" - Wiem co?)

Podsumowanie

Pamiętaj! Aby dobrze rozpoznać zdanie złożone, najpierw znajdź wszystkie orzeczenia. Potem zastanów się, czy zdania składowe są połączone na równych prawach (współrzędnie) czy jedno zdanie zależy od drugiego (podrzędnie). Znajomość spójników i umiejętność zadawania pytań pomocniczych ułatwią Ci rozpoznawanie rodzajów zdań złożonych.