Sprawdzian Z Biologi 3 Gimnazjum Grnetyka

Co to jest genetyka? To nauka o dziedziczeniu – czyli o tym, jak przekazujemy cechy (np. kolor oczu) z rodziców na dzieci.

Podstawowe pojęcia:

Żeby zrozumieć Sprawdzian z Biologii 3 Gimnazjum - Genetyka, musisz znać kilka ważnych słów:

• Gen: To fragment DNA, który zawiera informację o jednej cesze (np. o tym, czy masz proste, czy kręcone włosy). Pomyśl o genie jak o przepisie na konkretne danie w książce kucharskiej.
• Allele: To różne wersje tego samego genu. Na przykład, gen koloru oczu ma allele na kolor niebieski i allele na kolor brązowy. To tak, jakby w przepisie na ciasto mogły być różne proporcje cukru.
• Homozygota: To sytuacja, gdy masz dwa identyczne allele danego genu. Na przykład, dwa allele na brązowe oczy (BB).
• Heterozygota: To sytuacja, gdy masz dwa różne allele danego genu. Na przykład, jeden allel na brązowe oczy (B) i jeden na niebieskie (b) (Bb).
• Genotyp: To twój zestaw genów, np. Bb. To twoja "genetyczna recepta".
• Fenotyp: To, jak te geny się wyrażają – czyli, jakie cechy faktycznie widzisz, np. brązowe oczy. To "wygląd" dania, które upiekłeś.
• Dominujący allel: Allel, który "wygrywa" – jeśli go masz (nawet w heterozygocie), to ta cecha się ujawnia. Zwykle oznaczamy go dużą literą (np. B).
• Recesywny allel: Allel, który ujawnia się tylko wtedy, gdy masz dwa takie same allele (homozygota recesywna). Oznaczamy go małą literą (np. b).

Krzyżówki genetyczne:

Krzyżówka genetyczna to sposób na przewidzenie, jakie genotypy i fenotypy mogą mieć dzieci. Używamy do tego szachownicy Punnetta.

Przykład: Załóżmy, że oboje rodzice mają genotyp Bb (brązowe oczy są dominujące nad niebieskimi). Oznacza to, że oboje mają brązowe oczy, ale w genach "noszą" też informację o niebieskich oczach.

Krzyżówka wygląda tak:

| | B | b | |-------|-------|-------| | B | BB | Bb | | b | Bb | bb |

Co to oznacza?

• BB: Dziecko ma dwa allele na brązowe oczy – ma brązowe oczy.
• Bb: Dziecko ma jeden allel na brązowe i jeden na niebieskie oczy – ma brązowe oczy (bo brązowy jest dominujący).
• bb: Dziecko ma dwa allele na niebieskie oczy – ma niebieskie oczy.

Czyli prawdopodobieństwo, że dziecko będzie miało brązowe oczy, wynosi 75% (BB i Bb), a niebieskie oczy 25% (bb).

Pamiętaj o wyjątkach!

Genetyka bywa skomplikowana. Nie wszystkie cechy dziedziczą się tak prosto, jak kolor oczu. Czasami na jedną cechę wpływa wiele genów (dziedziczenie wielogenowe), a czasem geny oddziałują na siebie w sposób niestandardowy (allelizm wielokrotny, dominacja niezupełna).

Do Sprawdzianu z Biologii 3 Gimnazjum - Genetyka powtórz definicje i poćwicz krzyżówki genetyczne. Powodzenia!